ELEKTRİK MOTORLARI-Özet-Asenkron Motor Terminolojisi / Asenkron Motor Terminolojisi
Akım (AMPS)
a) Tam yük akımı:
Anma geriliminde anma gücünde mekanik güç ile yüklenmiş motorun hattan çektiği akımdır.
b) Kilitli rotor akımı:
Anma gerilimi altında yolverme esnasında yada rotorun kilitli kalması durumunda hattan çekilen akımdır.
c) Servis Faktör Akımı:
Etikette belirtilen servis faktörü oranında aşırı olarak yüklenmiş motorun çekeceği hat akımıdır. Servis faktörü 1.15 olan bir motor, kısa süreli %15 fazla yüklenmeyi kaldırabilir
Asenkron Motor Terminolojisi / Asenkron Motor Terminolojisi
Kod Harfi (Code Letter): Kilitli rotor durumunda çekilecek akım hakkında bilgi veren bir harftir. Kataloglarda verilir.
Dizayn: Asenkron motorun devir sayısı-moment eğrisinin (dış karakteristik) şeklini gösteren tasarım tipini gösterir harftir. Bu harf A, B, C ve D harflerinden biridir.
Dizayn B; makul yolverme momenti, orta değerde yolverme akımı ve bir çok endüstriyel uygulamada iyi performans sergileyen standart bir endüstriyel motoru simgeler.
Dizayn C; büyük yolverme momentlerinin ihtiyaç hissedildiği mekanik yükler ile kullanılan, büyük yolverme momentli motoru simgeler.
Dizayn D; özellikle daha büyük yolverme momentlerine ihtiyaç hissedilen uygulamalarda kullanılır. Bu tasarımdaki motorlar yolverme de yüksek moment sağlamakla beraber, yüklenmeyle devir sayıları fazla değişen motorlardır. Dizayn D motorların tam yükteki devir sayıları düşüktür ve verimleri daha düşüktür. Özellikle düşük devirli kesme presleri yada asansör gibi, yüksek yolverme momentleri ihtiyaç duyulabilecek uygulamalar için uygundur. Bu sınıf, momentin verime göre daha fazla önem arz ettiği uygulamalarda tercih edilir.
Dizayn A; devir sayısı az değişen ve en büyük devrilme.momentine sahip motora ilişkin tasarımı simgeler. Diğer tasarımlardan en az %50 fazla yolverme akımı çeker, kullanımı azdır. Özellikle enjeksiyon kalıp uygulamaları için uygundur.
Asenkron Motor Terminolojisi / Asenkron Motor Terminolojisi
Verim (Efficiency): Girişteki elektrik gücünün, hangi oranda milden mekanik güç olarak çıktığını belirtir.
Çerçeve Büyüklüğü (Frame Size): Motorlar, aynen giysilerdeki beden standardı gibi, kullanılan yere uyacak şekilde standart büyüklüklerde imal edilirler. Bu konuda çeşitli standartlar vardır (NEMA, IEC, DIN). Özellikle bir motorun yerine başka bir motor takılacak ise uygunluk için çerçeve büyüklüğü göz önüne alınmalıdır. Örneğin aynı çerçeve büyüklüğündeki motorların; montaj ayakları, mil yüksekliği gibi önemli boyutları uyuşur.
Frekans: Motorun çalışması tasarlanan şebeke frekansıdır. Dünyada yaygın kullanılan frekanslar 50 ve 60 Hz'dir.
Tam yük hızı: Anma geriliminde beslenmiş motorun anma yük momenti ile yüklenmesi durumunda mildeki devir/dakika cinsinden hızı belirtir. Devir/dakika birimi çoğu kez İngilizce kısaltması ile verilir (rpm).
Yalıtım Sınıfı (Insulation Class): Yalıtım sınıfı, motorda kullanılmış yalıtım maddelerinin sıcaklık ile yaşlanması hakkında bir ölçüttür. Öngörülen en büyük yüzey sıcaklığını verir. Motorlarda kullanılan başlıca yalıtım sınıfları:
Yalıtım Sınıfı Müsaade edilen en büyük yüzey sıcaklığı ( Santigrad Derece )
A Class 105
E Class 120
B Class 130
F Class 155
H Class 180
Asenkron Motor Terminolojisi / Asenkron Motor Terminolojisi
Kutup Sayısı (Poles) ve senkron hız: Statordaki sargının tasarımı ile ilgili olup her zaman çift bir sayıdır: 2, 4, 6, 8, 10 vb değerler alır. Uygulanan frekans ve kutup sayısının fonksiyonu olarak döner alan hızı (senkron hız) oluşur:
Burada p; çift kutup sayısı olup, 4 kutuplu bir statorda 2 değerini alır. Yaygın kullanılan frekanslar için senkron devir sayıları aşağıda verilmiştir. Mildeki devir sayısı senkron devir sayısından %2-6 daha küçüktür.
Kutup Sayısı (2p) Senkron Hız
50 Hz 60 Hz
2 3000 3600
4 1500 1800
6 1000 1200
8 750 900
10 600 720
Güç Faktörü (PF: Power Factor): Şebekeden çekilen aktif gücün, görünür güce oranıdır (PF=P/S).
Servis Faktörü (SF: Service Factor): Servis faktörü bir motorun ne kadar aşırı yüklenebileceği hakkında bilgi verir. Servis faktörü 1.15 olan bir motor kısa süreli olarak etiket çıkış gücünün %15 fazlası ile yüklenilebilir.
Kayma (s: Slip): Mil hızının senkron hızdan ne kadar farklı olduğunu bağıl olarak belirtir. Senkron devir sayısı 1500rpm olan bir motor s=0.05'te çalışıyor ise mil devir sayısı;
Asenkron Motor Terminolojisi / Asenkron Motor Terminolojisi
Sıcaklık:
1. Çevre Sıcaklığı (Ambient Temperature): Motorun çalıştığı ortam için ön görülen maksimum sıcaklıktır. Standart motorlar için öngörülen çevre sıcaklığı 40 santigrad derecedir. Gemi makine daireleri ve kazan daireleri gibi sıcak ortamlarda bu parametreye dikkat edilmelidir.
2. Sıcaklık artışı (Temperature Rise): Motor sargılarının çalıştırılmamış durumdaki sıcaklığından, tam yüklü sürekli çalışma şartları arasında müsaade edilir sargı sıcaklığı değişim aralığıdır.
Gerilim (Voltage): Motorun tasarlanan performans değerlerinde çalışabilmesi için uygulanması gereken gerilimdir. Etikette faz arası gerilim verilir, haliyle bir sargı üzerine düşen gerilim, sargıların yıldız yada üçgen bağlanmış olmasına göre değişecektir.
Asenkron Motor Terminolojisi / Asenkron Motor Terminolojisi
Anma gücü (P): Anma gerilim ve yükünde milde oluşacak mekanik gücü ifade eder. kW yada hp (beygir gücü) olarak verilir. Elektrik tarafından çekilen güç ile karıştırmayınız.
Görev Süresi Oranı (Duty Time Ratio): Görev süresi oranına göre asenkron motorlar farklı çerçeve büyüklüklerinde olabilirler. Standart görev süresi oranı tanımları aşağıda verilmiştir:
S1: Sürekli çalışma görevleri için.
S2: Kısa sürevli görevler için.
S3: Makul yolverme süresi ve kesikli çalışma için.
S4: Uzun yolverme süreleri ve kesikli çalışma için.
S6: Periyodik işlerde sürekli işletim için. Birbirine eş değer aralıklı uzun süreçli görevler için.
S7: S6 özelliklerine ilave olarak elektriksel frenleme işlerinin olduğu görevler için.
S8: Yük momenti ve hızın değişiklik gösterdiği sürekli periyodik işler için.
S9: Yük momenti ve hızın değişiklik gösterdiği periyodik olmayan işler için.
Asenkron Motor Terminolojisi / Asenkron Motor Terminolojisi
Ortam Koruma Sınıfı (Protection Type): Farklı özelliklerdeki ortamlar için yapılan özel tasarımları ifade eder. Standartlar ile belirlenmiştir. Yaygın ortam sınıflamaları aşağıda verilmiştir:
IP54:Hava şartlarından etkilenmez
IP55:Su serpintisine korumalı
IP56:Yüksek basınçlı su serpintisine korumalı
IP65:Su serpintisi ve toza karşı tam korumalı
IP66:Basınçlı su serpintisi ve toza karşı tam korumalı
IP67:Suya dalmaya karşı korumalı
Patlayıcı, yanıcı ortamları için de geliştirilmiş farklı standartta motorlar bulunmaktadır.