ALGORİTMA ÖZET
Algoritma ve Programlama / Dizin
Programın Başladığını ve bittiğini gösteren sembol
Giriş ve Çıkış Bilgilerinin yeraldığı sembol
İşlemlerin yeraldığı işlem sembolü
Karar ve Kontrol İşlemlerinin sembolü
Bağlantı noktası sembolü
Altprogram Sembolü

Bilgisayarda bir programın gerçekleştirilmesi için ilk önce problemin tanımının iyi yapılmış olması gerekmektedir.
Akış Diyagramları/ Algoritmalar (1/4)
Programcılıkta oluşturulan algoritmalar genel olarak üç kısma ayrılır:
1.Lineer (Basit) Algoritmalar.
2.Mantıksal Algoritmalar.
3.Döngülü Algoritmalar.
Lineer (Basit) Algoritmalar: Herhangi mantıksal karşılaştırma yapılmadan (program akış dallanmaları olmadan) oluşturulmuş olan algoritmalardır. Bu algoritmalarla oluşturulmuş olan akış diyagramları düz bir halde tek yönde ilerler.
Mantıksal Algoritmalar: Mantıksal karşılaştırma yapılarak hazırlanarak oluşturulmuş olan algoritmalardır. Bu algoritmalarla oluşturulmuş olan akış diyagramları düz bir halde tek yönde ilerlemez bazı kısımlarda program akış dallanmaları olur.
Döngülü Algoritmalar: Program için geliştirilen algoritmada bir işlem birden fazla defa tekrar ediyorsa döngülü algoritma yapısı kullanılır. Döngülü Algoritmalarda Mantıksal karşılaştırma yapısı özel olarak kullanılır.

Pascal'a giriş /Pascal'a Giriş ve Özellikleri
Pascal programının genel özellikleri : Pascal dili kullanılarak yazılacak programlarda şu kurallara uyulmalıdır (Bizim yaptığımız programlarda bu kurallara özellikle dikkat edilecektir.):
1. Program küçük harfle yazılır(büyük harfle yazılan programın okunması ve kontrolu güç olur).
2. Blok başlatan deyimler hariç bütün satırlar ; ile sona erer. Blok başlatan deyimler const, var, begin, if , for gibi deyimlerdir.
3. Program begin ile başlar end. ile sona erer. Bu ikisi arasında program deyimleri yer alır.
4. end deyiminden önceki satır sonuna ; konulması isteğe bağlıdır.
5. Bir program birden fazla alt programı içerebilir.
6. Ekran deyimlerinin bağlı bulunduğu bir CRT fonksiyonu mevcuttur.
7. Bütün program ingiliz alfabesine uygun harflerden oluşmalıdır. Sadece write ve writeln deyimlerinde tırnak içindeki metin yada hatırlatmalarda türkçe harfler kullanılabilir.
8. Her begin bir end; ile sona erer.
9.Değişken ve sabit isimleri 64 byte uzunluğunda olabilir. Değişken ve sabit isimleri rakamla başlayamaz, isimler arası boşluk bırakılamaz. İsimlendirme 2 şekilde yapılabilir. Birincisi ikinci kelime büyük harfle başlar veya iki kelime alt çizgi ile birleştirilir.
Pascal'a giriş /Editör Kullanımı Pascal'da yazdığımız programları çalıştırabilmek için bir pascal derleyicisine ihtiyacımız vardır. Turbo Pascal 7.0 bu derleyicilerden bir tanesidir. Genellikle Pascal programı DOS'ta TP dizini içinde yer alır ve Turbo komutu ile çalışır, eğer kısayol oluşturulmuş ise Windows ortamında bu kısayol simgesi tıklanarak çalıştırılır.
Eğer program DOS ortamında çalışıyorsa menülere geçmek için F10 tuşuna basarak ana menüye geçilir. Ok tuşlarıyla hareket edilir. İstenirse klavyeden altı çizili olan harflere ALT tuşuyla birlikte basılarak (ALT-C, ALT-S) geçiş yapılabilir.
Editör Kullanmak : Ekranda görülen kısımdaki kursörün bulunduğu yerden itibaren program yazılır. Program yazılıp hatalar düzeltikten sonra ya Compile menüsünden Compile komutu seçilir yada ALT-F9 tuşlarına basılarak program derlendikten sonra varsa hatalar düzeltilir ve Eğer hata yoksa Run menüsünden Run komutu seçilir veya CTRL-F9 Tuşlarına basılarak program çalıştırılır.(Buraya çalıştırma halindeki ekran konulacak)
Pascal'a giriş /Menu Kullanımı Birinci yol mouse kullanarak pencereleri açmaktır.
İkinci yol F10 tuşuna basarak istenilen pencereye ok tuşlarıyla hareket etmek ve pencereyi açmaktır.
Bir diğer yol ise Alt tuşu ile birlikte pencere isminin ilk harfine basmaktır. Yani File menüsünü açmak için Alt + F tuşlarına birlikte basmak gerekir.
Pascal'a giriş /File File penceresi açıldığı zaman pull-down menü olarak yeni bir pencere açılır.
New : Yeni yazılacak program için yenir sayfa açar.
Open : Önceden diskete (Floppydisk) veya harddiske kaydedilen programlar derleyiciye alınır. Open komutuna basıldığı zaman bir diyalog kutusu açılır ve mevcut programlar bu kutu içinde ekrana listelenir.
Save: Ekrandaki programı diskete veya hard diske kaydetmek için Save komutuna basılır. Burada programa uygun bir isim verilir ve enter tuşuna basılır. Derleyici otomatik olarak . PAS uzantılı olarak programı kaydeder. Eğer program daha önceden kaydedilmişse, bu kaydedilen program .BAK uzantılı olarak yedeklenir(BACKUP yapılır). Save komutu F2 tuşuna basılarak da aktif hale getirilebilir
Save as... : Ekrandaki programı farklı bir isimle diskete veya hard diske kaydeder. Bu komut kullanıldığı zaman bir diyalog kutusu açılır ve ekrandaki program farklı bir isimle diskete veya hard diske kaydedilir.
Save all : Derleyicinin pencerelerinde bulunan ve değiştirilme yapılmış bütün programlar diskete yada hard diske kaydedilir.
Print : Ekrandaki program yazıcıya gönderilir ve yazılı çıktı alınması sağlanır. Printer setup : Yazıcı ayarları yapılır.
Dos Shell : Geçici olarak Turbo Pascal derleyicisi terkedilir ve DOS'a dönülür. Exit komutu ile tekrar Pascal derleyicisine geri dönülür.
Exit : Turbo Pascal derleyicisinden tamamen çıkılır.
Undo : Yapılan işlemler geriye doğru teker teker iptal edilir. Böylece yapılmış olan hatalar düzeltilmiş olur.
Redo : Geriye alınmış işlemleri ileriye doğru adım adım yürütülmesi gerçekleştirir. Bu seçenegin aktif olması için Undo seçeneğini kullanılmış olmalıdır.
Cut : Seçilmiş olan kısımların programdan çıkarılması ve istenirse başka bir yere yapıştırılması için kullanılır. (Seçilen kısım clipboard'a alınır.)
Copy : Seçilmiş olan kısımların başka bir yere kopyalamak için kullanılır.((Seçilen kısım clipboard'a alınır.)
Paste : Seçilmiş olan (ve Clipboard'a alınmış) kısımların başka bir yere yapıştırılmasında kullanılır
Clear : Seçilmiş olan kısımların sılınmesinde kullanılır.
Show Clipboard : Clipboard' da olan ksımların görülmesi için kullanılır.
Run : Programı çalıştırmak için kullanılır.
Step Over : Alt programlara girmeden programın satır satır işletilmesini sağlıyor.
Trace İnto : Programı satır satır işletmek için kullanılır.
Program Reset : Programın satır satır işletmesini durdurur.
Compile : Aktif penceredeki programı veya Unit'i derlenir varsa hatalar gösterilir.
Make : Aktif penceredeki programı değişen unitlerleriyle beraber derlenir.
Build : Aktif penceredeki programı tüm unitleriyle beraber derler.
Pascal'a giriş /Kısayollar
Shift+End Satırı en sonuna kadar seçer.
Shift+Home Satırı ilk başına kadar seçer.
Shift+PageDown Aşağı doğru bir sayfa (20 satır) seçer.
Shift+PageUp Yukarı doğru bir sayfa (20 satır) seçer.
Shift+Ctrl+End Dosyanın sonuna kadar seçer.
Shift+Ctrl+Home Dosyanın başı
Kopyalama ve Silme için Kullanılan Kısayollar
Ctrl+Ins Seçilen yeri kopyalar.
Ctrl+Del Seçilen yeri kopyalar ve siler.
Shift+Ins Seçilen yeri yapıştırır.
Shift+Del Seçilen yeri siler.
Ctrl+Y Satır Sonuna kadar siler.
Ctrl+V Insert modu açık/kapalı
Ins Insert modu kapalı.
Ctrl+H Kursorün solundaki karakteri siler.
Ctrl+T Kursorün sagındaki karakteri siler.
Diğer Çok Kullanılan Kısayollar
F3 Öneceden yapılmış olan programların açılmasını sağlar.
F2 Yeni yazılmış olan Programı kayıt eder.
CTRL+F9 Programı çalıştırır.
F8 Programı satır satır çalıştırır.
Alt + F9 Programı derler, yani yazılım hatalarını kontrol eder.
F9 Aktif penceredeki programı değişen unitlerleriyle beraber derlenir
F6 Ekranda farklı pencerelerde bulunan pascal programlarına geçişi sağlar.
F10 Ana menü çubuğunu aktif hale getirir.
(Hafta3) Program Yapısı ve Tanımlamalar
Pascal dilinin Yapısı: Pascal dili yapı olarak 3 kısımdan oluşmuştur. Bunlar başlık, deklerasyon ve ana program kısımlarıdır.
1. Başlık kısmı : Programa yapılan işle ilgili olarak bir başlık yazılabilir. Eğer programda başlık kullanılacaksa satır program deyimi ile başlar ve program ismi yazılır. Başlık satırı ; ile sona erer.
2. Deklerasyon(tanımlama) kısmı : Burada program boyunca kullanılacak sabit ve değişkenler tanımlanır. Sabit ve değişkenlerin tanımları farklı olur.
a) Sabit Tanımlanması: Sabitler programın akışı boyunca değerleri değişmez. Const başlığı altında tanımlanırlar. Sabit ismi ile değeri arasına = yer almalıdır. Eşittir işaretinde sonra ise sabitin değeri yazılır. Eğer sabit metinse değeri tırnak içinde yazılmalıdır. Eğer sabitin değeri sayısal bir değer ise tırnak içine alınmasına gerek yoktur. M Örnek: Const isim:string[5]='Ali'; notu=90;
b) Değişken Tanımlanması: Programın akışı içinde değişkenlerin değeri değişebilir. Değişken tanımlama formatı şu şekildedir. Değişkenler Var başlığı altında toplanır. Yine değişken satırları ; ile sona erer.
c) Özel Tip Tanımlanması: Pascal'da bilinen tiplerin yardımıyla yeni tiplerin oluşturulduğu kısımdır.
d) Label Tanımlaması: Program içinde programın akışına göre goto komutuyla dallanılacak kısımlar için kullanılır.(Pascal Programlamada Label Tercih Edilmez.)
4. Alt program kısmı: Program içinde belli işleri yerine getirmek üzere oluşturulmuş küçük program parçacıklarının (Procedure ve Functionlar) tanımlandığı kısımdır.
5. Ana program kısmı: Pascal deyimlerinin bulunduğu kısımdır. Ana program begin ile başlar ve end. ile sona erer. Bu ikisi arasına değişik pascal deyimleri yazılabilir. end. den sonraki hiçbir deyim dikkate alınmaz.
Pascal programlama dilinde kullanılan semboller: Pascal programlama dilinde ingiliz alfabesinin küçük ve büyük harfleri 0'dan 9'a kadar rakamlar(eğer onaltılık sayı sistemi kullanılacaksa 0'dan 9'a kadar olan harflerin yanında A'dan F'ye kadar olan ingiliz alfabesindeki küçük ve büyük harflerde kullanılır.)
Bunların haricinde aşağıdaki sembollerde pascal'da sıkça kullanılmaktadır.
> < ] [ ) ( - * + / . , } { ; : # ^ $ @ =
Bunlarla beraber birlikte kullanılan sembollerde vardır.
{ $ <> <= >= := (* *) (. .) ..

Pascal Programlamada Değişken isimleri ve atama işlemi: Pascal Programlamada atama işlemleri ( : = ) ile yapılır. Atama işlemi yapılırken atama işleminin sağındaki ve solundaki ifadenin aynı tipte olması gerekmektedir.Aksi halde (Type Mistmach) tip hatası oluşur.
a) Aritmetik Operatörler:
Operatör İşlevi
+ Toplama
- Çıkarma
* Çarpma
/ Bölme
Div Tamsayı Bölme
Mod Tamsayı Bölümde Kalan
b) Mantıksal Operatörler:
Not Değil
And Ve
Or Veya
Xor Veya Değil

c) Karşılaştırma Operatörleri:
< Küçüktür.
> Büyüktür.
<= Küçük eşittir.
>= Büyük eşittir.
<> Eşit değildir.
= Eşittir.

d) Küme Operatörleri:
Kesişim operatörü : *
Birleşim operatörü : +
Fark operatörü : -
İlişkisel operatörler : =,<>,<=,>=,in

4-Hafta-Write/Writeln Deyimleri
Ekrana bilgi ve hatırlatma metni yazdırma deyimidir. Write ve writeln deyimleri arasındaki tek fark writeln deyiminin bilginin yazdırılmasından sonra ekranda bir satır atlamasıdır. Write deyimi ise satır atlama işlemini gerçekleştirmez..
Klavyeden bilgi girilmesi amacıyla kullanılır. Klavyeden girilen bu bilgiler daha önceden tanımlanmış olan değişkenlere atanır.
Read deyiminden sonra parantez açılır, girilecek olan değişkenler girilecek sıraya göre aralarına virgül (,) konularak yazılır.
CLRSCR Ekranı temizlemek için kullanılır. Ekranda daha önce yazılmış olan yazıları ve daha önceden oluşturulmuş olan window'u temizler. Ekran temizlendikten sonra imleç ekranın başına gider. Program yazılırken istenilen yerde CLRSCR yazılır ve sonra (;) konur.
GOTOXY İmleçi ekranın herhangi bir yerine taşınması için kullanılır. (Ekran 80 sütun ve 25 satırdan oluşmuştur.) Program yazılırken istenilen yerde GOTOXY yazılır ve sonra (;) konur.
READKEY Klavyeden bir tuşa basılmasını bekler ve bu basılan tuşun ASCII kodunu istenirse CHAR tipindeki bir değişkene aktarabilir.
KEYPRESSED Bu deyimde Klavyeden bir tuşa basılmasını bekler fakat bu basılan tuşun karşılığında bir ASCII kodu üretmez. Sadece herhangi bir tuşa basılıp basılmadığını belirten mantıksal bir değer (True/False) üretir.
WİNDOW Ekranda bir pencere açmayı sağlar. Ve yapılacak tüm işler bu pencere içerisinde gerçekleştirilir. Açılan pencerenin sol üst köşesi artık yeni başlangıç noktasıdır.

TEXTCOLOR
Renk Adı Renk Numarası Renk
Black 0 Siyah
Blue 1 Mavi
Green 2 Yeşil
Cyan 3 Turkuaz
Red 4 Kırmızı
Magenta 5 Pempe
Brown 6 Kahverengi
LightGray 7 Parlak Gri
DarkGray 8 Koyu Gri
LightBlue 9 Açık Mavi
LightGreen 10 AçıkYeşil
LightCyan 11 AçıkTurkuaz
LightRed 12 Açık Kırmızı
LightMagenta 13 Açık Pembe
Yellow 14 Sarı
White 15 Beyaz

TEXTBACKGROUND Ekrana yazdırılacak olan yazının arkaplan rengini verir.
Sorular
Soru 1. 3213 sayısı için değişken türlerinden hangisi kullanılr?
a) byte b )integer c) string d) char
Soru 2. String[16] neyi ifade eder?
a) 16 bytelık bir tamsayı b) 16 bytelık bir metin c) bir ondalık sayı d) hiçbiri
Soru 3. Aşağıdakilerden hangisi Pascal deyimi değildir?
a) write b) writeln c) printf d) readln e) hiçbiri
Soru 4. Aşağidakilerden hangisi pascal'da bir ekran çıktı deyimi değildir?
a) write b) for c) writeln d) hiçbiri e) readln
Soru 5. Aşağıdakilerden hangisi xy(x-yz) nin Pascaldaki yazılımıdır?
a) xy(x-y*z) b) x*y*(x-y*z) c) x*y(x*2-y*z) d) xy(x*x-yz)
Soru 6. Writeln(ortalama:10:2); Yukarıdaki satırda ortalama ne tür bir değerdir?
a) integer b) real c) string d) hiçbiri e) char
Soru7. Pascal programı niçin kullanılır?
a) yazı yazmak için b) hesap yapmak ve bilgi işlemek için c) resim yapmak için d) hiçbiri
Soru 8. Aşağıdakilerden hangisi pascal programının yapılarından biri değildir?
a) başlık b) komutlar c) ana program d) deklerasyon e) hiçbiri
Soru 9. Alt+F5 tuşu .................................. için kullanılır.
Soru 10. Readln; deyimi .............................için kullanlır.
Soru 11. End. Deyimi ................................ için kullanılır.

6-Hafta-Sayaçlı Döngü Deyimleri /For...do Deyimi
Döngüler belirli bir koşul sağlanana kadar istenilen işlemlerin istediğimiz sayıda icra edilmesini sağlar. Pascal Programa dilinde üç döngü deyimi mevcuttur.
For..Do döngü deyimi istenilen deyimin istenilen sayıda tekrar icra edilmesi için kullanılır.
For yazıldıktan sonra döngü kontrol değişkenine ilkdeğer atanır. İlkdeğer atandıktan sonra isteğe bağlı olarak To veya Downto kullanılır.
To değişkenin değerini küçükten büyüğe doğru değiştirir.
Downto ise değişkenin değerini büyükten küçüğe doğru değiştirir.
Not: Eğer birden fazla deyim icra edilmek isteniyorsa icra edilecek deyimler Begin-End bloğu içinde yazılır. Pascal Programlama dili Begin-End Bloğu içindeki deyimleri tek bir deyim gibi icra eder.
________________________________________
7-Hafta-Koşullu Döngü Deyimleri / While...do Deyimi
While yazıldıktan sonra yazılan koşula göre döngüye giren veya bir sonraki deyime geçen bir döngüdür.
Koşul doğru olduğu sürece döngü içindeki işlemler tekrarlanır. Koşul yanlış olursa program döngüden çıkar ve döngüden hemen sonraki deyimi icra etmeye başlar.
While yazıldıktan sonra kontrol edilecek koşul yazılır. Kontrol edilecek koşul yazıldıktan sonra Do yazılır. Son olarak koşul doğru olduğu sürece dönğü içinde çalıştırılacak olan deyimler yazılır.
Not:
Eğer birden fazla deyim icra edilmek isteniyorsa icra edilecek deyimler Begin-End bloğu içinde yazılır. Pascal Programlama dili Begin-End Bloğu içindeki deyimleri tek bir deyim gibi icra eder.
Koşullu Döngü Deyimleri / Repeat...Until Deyimi
Program Repeat'dan sonra yazılan deyimi çalıştırır ve Until satırına yazılan koşul doğru oluncaya kadar döngünün içindeki deyimleri tekrar tekrar icra etmeye devam eder.
Repeat deyim Until ;
Repeat yazıldıktan sonra icra edilecek deyim yazılır. İcra edilecek deyim yazıldıktan sonra Until yazılır. Son olarak Döngüden çıkış koşulu yazılır.
Not:
Eğer birden fazla deyim icra edilmek isteniyorsa icra edilecek deyimler Begin-End bloğu içinde yazılır. Pascal Programlama dili Begin-End Bloğu içindeki deyimleri tek bir deyim gibi icra eder.
Continue; Continue kullanılan for döngüsünde to kullanılmışsa döngü değişkeni 1 artırılır. Eğer downto kullanılmışsa döngü değişkeni 1 azaltılır.
Eğer While..Do kullanılmışsa programın akışı while dan sonraki mantıksal ifadenin olEğer repeat..Until kullanılmışsa program akışı until den sonraki mantıksal ifadenin olduğu kısna geçer.duğu kısma geçer.
Break: Döngüden çıkmayı sağlar. Bu deyim kullanıldığı zaman Programın akışı döngüden sonraki ilk deyime geçer.
Klavyeden sırayla girilen sayıların kendisini, karesini ve sırayla sayıların toplamını toplamları 100 olana kadar ekrana yazdıran programı yazınız (Repeat..Until Döngüsü Kullanarak)